دانشگاه مفيد، دانشگاهی با ماهيّت غير دولتی - غير انتفاعی است كه برای گسترش مباحث علوم انسانی و بازپروری آن فعاليت می كند. اين دانشگاه ميراث ماندگار عالم آينده نگر و فقيه مدقّق، حضرت آيت الله العظمی سيد عبدالكريم موسوی اردبيلی (ره) است كه با نيّت تلفيق علوم اسلامی با علوم روز، ايجاد محفلی آكادميك برای توليد انديشه ها و پرورش اساتيد و دانشجويان محقق، انديشمند و كارا، بنيان يافت. آموزش و پژوهش در دانشگاه مفيد از سويی مبتنی بر سنّت اصيل اسلامی است و از سويی ديگر با فهم شرايط جهان امروز، نگاهی آينده نگر و فرامرزی برای شناخت چالش ها و ارائه پاسخ های متناسب به جامعه انسانی از ديدگاه اسلام دارد. در دانشگاه مفيد 37 گرايش تحصيلی در شش دپارتمان «اقتصاد»، «حقوق»، «فلسفه»، «علوم سياسی»، «الهيات» و «زبان انگليسی» و در سه مقطعِ كارشناسی، كارشناسی ارشد و دكتری ارائه می شود. ورود به دانشگاه مفيد از سه طريق: كنكور سراسری، آزمون اختصاصی (ويژۀ طلّاب حوزه های علميه) و ورود بدون آزمون امكان پذير است. در حال حاضر بيش از 1800 دانشجوی آقا و خانم (ايرانی و غير ايرانی) در اين دانشگاه مشغول به تحصيل هستند.

نشو و نمای علوم اسلامی در طول دوران، از طريق مدارس علميّه صورت پذيرفته است. امّا استفاده بيش از حد از روش های سنّتی برای تعليم، تحقيق و انديشه ورزی سبب شده بود كه آن ها توان مطلوب برای ارائۀ پاسخ های اسلام به چالش های روز را نداشته باشند. اين تفكّر، كه در عصر حاضر برای ارائۀ نظريات اسلامی در باب دانش های اقتصادی، حقوقی یا هر رشته ديگر از علوم انسانی که دين اسلام در باره آن نظر دارد، تسلّط به علوم جدید و علوم حوزوی هر دو به نحو توأمان مورد نیاز است، حضرت آيت الله موسوی اردبيلی (ره) را بر آن داشت تا با همفكری افرادی از جمله شهيد آيت الله دكتر بهشتی، شهيد آيت الله مطهری و شهيد دكتر باهنر، فعاليّت های علمی گوناگونی را در راستای رفع اين نقيصۀ حوزه های علميّه راه اندازی نمايند. بر اساس اين دغدغه، حضرت آيت الله موسوی اردبيلی (ره) در سال 1368 با مجوز شورای عالی انقلاب فرهنگی، دانشگاه مفيد را در زمينی به مساحت 45 هكتار در قسمت جنوبی شهر قم تأسيس نمودند تا علاوه بر تلفيق علوم حوزه و دانشگاه، با پرورش متخصصانی مسلّط به علوم حوزوی و دانشگاهی زمينه ارائۀ پاسخ های مقتضی براي مسائل دنيای معاصر از ديدگاه اسلام را فراهم آورند.

‌اهداف تأسیس دانشگاه مفيد مطابق ماده (1) اساسنامه، مصوب جلسات 150, 151 و 158 شورای عالی انقلاب فرهنگی در تاريخ 1367/3/17 , 4/5/ 1367 و 10/3 /1367عبارت است از:
1 - مطالعه و تحقیق در علوم و معارف اسلامی و بازبینی و بازنگری در علوم انسانی بر اساس مبانی و موازین اسلامی؛
2 - فراهم آوردن زمینه‌های لازم جهت گسترش فعالیت های علمی و تحقیقاتی در جهان اسلام و ارزیابی تحقیقات انجام یافته در حوزۀ معارف اسلامی و‌علوم انسانی؛
3 - تربیت علمی و عملی محققان برجسته و صاحب صلاحیت خدمت در دانشگاه و سایر مؤسسات تحقیقاتی مشابه آن؛
4 - معرفی و به کارگیری نتایج تحقیقات انجام شده در وجوه گوناگون حیات فرهنگی و اجتماعی ملل اسلامی؛
5 - تحقیق شئون مختلف جوامع اسلامی و دیگر جوامع و پیش‌بینی تحول آنها به منظور طرح پیشنهادهای مناسب برای تدوین خطوط کلی سیاستهای‌ فرهنگی - اجتماعی و علمی جهان اسلام؛

دانشگاه مفيد در طول سی سال فعاليّت مستمر توانسته است با جلب همكاری انديشمندان و محققان برجسته علوم انسانی داخل و خارج از كشور، اساتيد، دانشجويان و محققانی پرورش دهد كه خود امروزه از نامداران مجامع علمی و اجرايی كشور هستند. همچنين اين دانشگاه با فراهم آوری امكانات لازم و ارتقای كمّی و كيفی خود، توانسته است محيط دانشگاه را مطابق با نياز اهل علم به روز كند. در دانشگاه مفيد از ابتدای تأسيس تا كنون صدها برنامه از قبيل همايش بين المللی و داخلی، كارگاه آموزشي، مدرسه تابستانی، نشست علمی، كرسی آزاد انديشی، جلسه نقد و بررسی كتاب و ... برگزار شده است كه علاوه بر ايجاد زمينۀ مناسب برای تضارب آرای اساتيد و دانشجويان، توانسته است در حوزۀ آموزش غير رسمی نيز جايگاه در خوری به خود اختصاص دهد. همچنين انتشار اوّلين مجله علمی – پژوهشی استان قم تحت عنوان «نامه مفيد»، تأسيس اوّلين كلينيك حقوقی در ايران، تأسيس اولين كلينيك حقوق كودك در ايران، انتشار اوّلين و تنها نشريه تخصصی دو زبانه حقوق بشر در ايران و تأسيس يكی از بزرگترين و غنی ترين كتابخانه های دانشگاهی كشور در حوزه علوم انسانی، از جمله فعاليت های شاخص دانشگاه مفيد است. تخصّص اعضای هيأت علمی و اساتيد دانشگاه مفيد درعلوم حوزوی و دانشگاهی به نحو توأمان، سبب شده تا اين دانشگاه در حوزه آموزش عالي كشور جايگاهی ممتاز بيابد. همچنين افتخار آفرينی دانشجويان و دانش آموختگان اين دانشگاه در حوزۀ تحصيلات تكميلی و كسب رتبه های برتر درآزمون های علمی كشوری، گواهی بر غنای علمی اين دانشگاه است.

دانشگاه مفيد در مجامع علمی به عنوان دانشگاهی ايده پرداز و بنيانی برای نقد علمی و تضارب انديشه ها شناخته می شود. تأكيد مؤسس فقيد دانشگاه بر عدم اختلاط محيط علمی با ديگر مواضع موجود در جامعه، سبب شده تا در دانشگاه مفيد جمعی از تفكّرات و سلايق گوناگون گرد هم آيند و محيطی علمی و با نشاط برای پيگيری مسائل مختلف علوم انسانی فراهم گردد. همچنين دانشگاه مفيد زمينه ساز، ايجاد كننده و بسط دهنده بسياری از روندهای علمی موجود در جامعه از جمله مباحث مربوط به حوزه های گوناگون و بنيادی حقوق بشر، حقوق زن، حقوق كودك، ارتقای كيفيّت نظام قضايی، رفع چالش های نظام اقتصادی اسلام، بانكداری بدون ربا، عدالت اجتماعی و ... بوده است و فعاليت های چشمگيری مانند برگزاری همايش های بين المللی دو سالانه حقوق بشر را در كارنامه خود دارد كه از اين طريق موجب آشنايی بسياری از محققان غربی با آراء و انديشه های محققان مسلمان شده است. اين دانشگاه با حمايت مادی و معنوی از پژوهشگران، آثار مورد اقبالی را در حوزه های فعاليّت خود به اهل علم عرضه داشته است. همچنين در طول سه دهه گذشته، بيش از شش هزار دانشجوی آقا و خانم ايرانی و غير ايرانی از دانشگاه مفيد فارغ التحصيل شده اند كه بسياری از آن ها در مشاغل گوناگون مرتبط با رشته های تخصّصی خود در داخل و خارج از كشور مشغول فعاليّت و خدمت اند.

حضرت آيت الله العظمی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی (ره)، بنیانگذار دانشگاه مفید، مرجع عظام تقليد و از ياران نزديك امام خمینی (ره) در جریان انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ بودند. ايشان پیش از انقلاب اسلامی، بنا بر اهميتی كه برای فرهنگ و آموزش و همچنين اقتصاد اقشار محروم جامعه قائل بودند، مؤسساتی مانند مکتب خيريه امیرالمؤمنین (ع)، کانون علمی - فرهنگی توحید و مدارس مفید در مقاطع مختلف را راه اندازی و بعد از انقلاب اسلامی نیز دانشگاه مفید را تأسیس و اداره نمودند. علاوه بر اين، ايشان عضو شورای انقلاب اسلامی، مجلس خبرگان قانون اساسی و شورای بازنگری قانون اساسی بودند كه نشان از جايگاه ممتاز علمی و فقهی آن عالم فرزانه دارد. نمایندگی دور اول مجلس خبرگان رهبری، امامت جمعه موقت تهران، دادستان کل کشور، رییس دیوان عالی کشور و مسئوليت اجرای فرمان شش ماده‌ای امام خمینی (ره) از ديگر خدمات آيت الله العظمی موسوی اردبيلی (ره) در سال های اوليه انقلاب اسلامی است. ايشان پس از رحلت امام خمینی (ره) در سال ۱۳۶۸ از كليه فعالیت‌های اجرایی و حکومتی کناره گرفتند و به دنبال اهداف علمی و خدماتی خود راهی قم شده و در كسوت مرجعيت شيعيان جهان و مديريت دانشگاه مفيد، تا پايان عمر شريف خود به خدمت رسانی اشتغال داشتند. آن عالم عامل و فقيه محقق، سر انجام در سوم آذرماه ۱۳۹۵ و در سن ۹۱ سالگی پس از عمری مجاهدت های علمی و ايمانی ريق رحمت را سركشيدند و در جوار كريمه اهلبيت حضرت فاطمه معصومه (س) روی در دامن خاك كشيدند. روحش شاد و راهش پر رهرو باد.